Tag Archives: landgebruik

Historisch landgebruik

Kekerdom wordt al vele duizenden jaren bewoond. In die tijd is het landschap erg veranderd. Van een woeste wildernis, naar een idyllische omgeving, tot aan het landschap wat er nu van over is. Het landgebruik is door de jaren heen ook veranderd. In dit blog beschrijf ik in het kort de veranderingen die het landschap heeft ondervonden vanaf de tijd dat de romeinen hier aanwezig waren tot aan nu.

Het grote open water van de rivier was een natuurlijke grens. Mens, maar ook dier konden deze barrière maar moeilijk overbruggen. Het water van de Rijn vormde voor de Romeinen de noordgrens van hun immens grote rijk. Nadat het Romeins rijk instortte nam de bevolking rondom de rivieren sterk af. In de daarop volgende eeuwen ontstonden opnieuw nederzettingen op de hogere delen van het landschap.

Naast de rivier liggen oeverwallen. Deze zijn hoger dan het omliggende landschap die we de kommen noemen. Deze komgronden bestaan uit zware klei. De lichte kleideeltjes, die gemakkelijk door de rivier konden worden verplaatst, liggen verder weg van de rivier dan het veel zwaardere zand en grind dat zich in de oeverwal bevind. In deze lage komgronden bevonden zich verschillende donken. Dit waren hogere delen van het landschap die uitstaken boven het moeras. Net als op de oeverwallen en de oude stroomruggen ontstonden er op de randen van de donken de eerste nederzettingen.

Graan zoals rogge werd verbouwd op de kleine akkertjes

Graan zoals rogge werd verbouwd op de kleine akkertjes

Op de hogere vruchtbare delen ontstonden de eerste akkercomplexen. De komgronden waren nog niet ontgonnen en bestonden vooral uit een wildernis van moerasbos dat uit onder andere wilgen en elzen bestond. In de winter liepen deze komgronden nog altijd onder water waardoor de hoger gelegen delen als eilandjes boven het water uitstaken. Pas nadat er kaden en dijkjes werden aangelegd, werden de komgronden ontgonnen en werd de rivier steeds verder ingekaderd. De rivier heeft lang strijd geleverd. Tot na de tweede wereldoorlog liepen de kommen nog regelmatig onder water.

oud wilgen moerasbos in de Millingerwaard

oud wilgen moerasbos in de Millingerwaard

Op deze komgronden kon het vee geweid worden en het gras worden gehooid. Ook was hier ruimte voor het geriefhout zoals wilgen en knotessen.  In de komgronden was de verkaveling verdeeld in smalle rechte percelen, terwijl deze op de oeverwallen vooral blokvormig was. De begrenzing van deze percelen werden omringd door (struweel)hagen met allerlei bruikbare planten.

Tot aan de 20ste eeuw werd er nog akkerbouw bedreven op de hogere delen in het stroomgebied. Daarna werden steeds meer akkers door boomgaarden vervangen. Tussen 1960 en 1970 verdwenen veel boomgaarden die in ruil voor subsidie werden omgezet naar grasland.

Oude boomgaard met verschillende soorten fruit

Oude boomgaard met verschillende soorten fruit

Andere gewassen en andere technieken hebben er voor gezorgd dat de weilanden en akkers tegenwoordig langs elkaar liggen, in de komgronden of op de hogere delen. De duidelijke grenzen van hoog en laag zijn verdwenen door onder andere ruilverkavelingen en ontwatering.

Door: Roel Diepstraten

Gebruikte bronnen: Natuur in Nederland; Frank Berendse, ISBN 9789050113762